Melek balığı (Angelfish), akvaryum hobiciliğinde en çok beslenen ve görselliğiyle öne çıkan türlerden biridir. “Melek” ismini; sakinliğinden çok, kanatları andıran uzun üst ve alt yüzgeçlerinden alır.
Dayanıklı yapısı, çoğu yem türüne uyum sağlaması ve izlerken keyif veren yüzüşü sayesinde yeni başlayanlar için de rahatlıkla önerilebilecek bir türdür. Doğru akvaryum şartları sağlandığında yıllarca size eşlik edebilir.
Eğer siz de melek balığı beslemek ve hatta üretimine başlamak istiyorsanız, bu rehberi baştan sona dikkatle okumanız, sık yapılan hatalardan kaçınmanıza ve çok daha sağlıklı bir koloni kurmanıza yardımcı olacaktır.
Sayfa İçindekiler
Melek Balığı Yaşam Şartları
| Özellik | Önerilen / Ortalama Değer | Not |
|---|---|---|
| Minimum akvaryum hacmi | Tek tür için en az 70–80 litre | Karma tanklarda 100 litre ve üzeri önerilir. |
| Sıcaklık | 25–28 °C | Stabil ısı, hastalık riskini ciddi şekilde azaltır. |
| pH | Yaklaşık 6,8–7,8 | Hafif asidik–hafif bazik aralıkta rahat ederler. |
| Karakter | Yarı barışçıl, bölgeci | Özellikle eş tuttuktan sonra bölge savunabilirler. |
| Sosyal yapı | Grup halinde bakılması tavsiye edilir | Gençken 3–5’li grup, ileride eş tutan çiftler ayrılabilir. |
| Beslenme | Etçil ağırlıklı, karışık (protein + bitkisel) | Dengeli beslenme iç parazit ve bloat riskini azaltır. |
| Ömür | Uygun şartlarda 5–6 yıl ve üzeri | Kaliteli bakım ömrü doğrudan uzatır. |
Renk ve form açısından oldukça geniş bir skalaya sahip olan melek balığı türleri, yıllar içinde melezlenerek farklı ırkların ortaya çıkmasına da zemin hazırlamıştır. Bugün hâlâ birçok üretici, seçici eşlemelerle yeni renk ve desen çalışmaları yapmaya devam etmektedir.
Önemli not: Eğer melek balığını özellikle rengine, yüzgeç biçimine veya özel bir varyetesine göre beğenip aldıysanız, mümkün olduğunca kendi ırkı ile çiftleştirmeniz daha sağlıklı olacaktır. Farklı varyetelerin kırılması sonucu nasıl yavrular çıkacağını önceden kestirmek çoğu zaman zordur.
Melek Balığı Alırken Nelere Dikkat Etmeli?
Akvaryumunuzu hazırladınız, dekoru kurdunuz ve melek balıkları için uygun bir ortam oluşturdunuz. Şimdi sıra en kritik aşamada: doğru balığı seçmekte.
Melek balığı satın alırken dikkat etmeniz gereken başlıca maddeler:
- Vücut ve yüzgeç formu: Kuyruk ve yüzgeçler tam, yırtık veya erime belirtisi olmamalı. Vücut yapısı türünün formuna uygun, simetrik ve orantılı görünmelidir.
- Hareket ve yüzüş: Balığı bir süre izleyin. Canlı, dik pozisyonda, dengeli ve kararlı bir şekilde yüzmeli. Yan yatma, sallanma, köşede bekleme gibi davranışlar riskli olabilir.
- Yeme tepkisi: Mümkünse az miktarda yem atılmasını rica edin. Sağlıklı bir melek balığı yeme istekle yönelir; iştahsızlık, gizli bir problemin habercisi olabilir.
- Diğer balıklarla uyum: Aynı akvaryumda bulunduğu balıklarla olan ilişkisine bakın. Sürekli kavga çıkaran, herkesi kovalayan bireyler ileride tankta sorun çıkarabilir.
- Karın yapısı: Karnı aşırı şişkin veya içe çökük olmamalı. Şişkinlik bloat, çöküklük ise çoğu zaman iç parazit şüphesi doğurur.
- Renk ve deri durumu: Renkleri canlı olmalı, vücudunda pamuksu yapılar, beyaz noktalar, kızarıklıklar veya aşırı matlık görmemelisiniz.
Bu kontrollerden sonra içinize sinen, canlı ve sağlıklı görünen melekleri gönül rahatlığıyla akvaryumunuza ekleyebilirsiniz.
İlginizi çekebilir: Beta Balığı Bakımı
Melek Balığı Bakımı
Melek balıkları, bakımı keyifli, akıllı ve etkileşime açık bir türdür. Sahibini tanıyan, yemleme saatlerini zamanla algılayan ve akvaryumda adeta süzülerek gezen zarif balıklardır.
Bu türe gönül veren birçok hobicinin, yıllarca aynı melek balığı çiftleriyle üretim yapıp hem kendi tanklarını zenginleştirdiği hem de hobiye yeni başlayanlara yavru sağladığı bilinir.
Su Değerleri ve pH
Melek balıkları için aşırı yüksek veya aşırı düşük pH değerleri uygun değildir. Hafif asidik veya hafif bazik aralıkta, yani yaklaşık 6,8–7,8 pH değerleri çoğu melek için idealdir.
Türkiye’de şehir şebeke sularının pH değeri il ve sezona göre değişir. Örneğin bazı büyükşehirlerde pH değeri genellikle 7,5–8 bandında olabilir. Bu değerler, melek balıkları için doğrudan sorun yaratmaz; önemli olan pH’ın ani değişmemesi ve diğer parametrelerle (ısı, nitrat seviyesi vb.) uyumlu olmasıdır.
Tek Melek mi, Grup mu?
Tek başına bakılan melek balığı, hem görsel açıdan yalnız kalır hem de zamanla daha bölgeci ve agresif bir karaktere bürünebilir. Özellikle genç melekler için 3–5’li gruplar halinde almak, ileride doğal eşleşmelerin oluşması ve stresin azalması açısından çok daha sağlıklıdır.
Tabii burada akvaryum hacmi kritik bir faktördür. Balık sayısını, akvaryumunuzun kaldırabileceği biyolojik yük ve yüzme alanı ile orantılı tutmaya özen gösterin.
Melek Balığı Akvaryumu
Melek balıklarının ana vatanı Güney Amerika’dır ve doğal yaşam alanları ılıman, hafif akıntılı sulardır. Doğada yoğun bir bitki örtüsü yerine; suyun akışına uyum sağlamış, kök ve dallarla karışık bölgelerde bulunurlar.
Akvaryum Hacmi ve Ölçüler
- Küçük hacimli tanklar yerine, en az 70–80 litrelik dikdörtgen akvaryumlar tercih edilmelidir.
- Karma akvaryumda bakılacaksa, yüzme alanı artacağı için 100 litre ve üzeri hacim çok daha konforlu olacaktır.
- Melek balıkları dikey alanı da kullandıkları için özellikle yüksekliği fena olmayan akvaryumlar tercih etmek avantaj sağlar.
Filtrasyon ve Akıntı
Sağlam bir filtrasyon sistemi, melek balıkları için vazgeçilmezdir. Yetersiz filtre, görünürde sorun yokken bile orta vadede hastalık, stres ve ani ölümlere yol açabilir.
- Akvaryum hacminize uygun dış filtre kullanmanız, debiyi daha kontrollü ayarlamanıza ve biyolojik filtrasyonu güçlendirmenize yardımcı olur.
- Çok güçlü iç filtreler veya yanlış konumlandırılmış sump sistemleri, aşırı akıntı oluşturarak hem balıkları yorabilir hem de bitkilerin kökten sökülmesine neden olabilir.
- Dış filtre tercih ederken 2, 3 veya 4 sepetli modeller, biyolojik malzeme kullanımında daha çok esneklik sağlar.
Bitkiler ve Dekor
Doğadaki yaşam alanlarında yoğun bitki örtüsü olmasa da melek balıkları, bitkili akvaryumlara çok yakışır ve canlı bitkilere genel olarak zarar vermezler. Geniş yapraklı bitkiler, kök ve doğal taşlarla desteklenmiş dekorlar hem balıklar için saklanma alanı hem de görsel zenginlik sağlar.
Bitkili bir melek akvaryumu için üç temel kural:
- Karbondioksit desteği: Bazı dayanıklı türler yalnızca ışıkla yaşasa da, yoğun bitki yükünde CO₂ desteği büyük avantaj sağlar. Hazır bio CO₂ setleri veya basınçlı sistemler tercih edilebilir.
- Işık desteği: Bitkili akvaryumların kalbi ışıktır. Geniş tayflı (beyaz, kırmızı, mavi) LED veya floresan armatürler, bitkilerin fotosentez yapabilmesi için idealdir. Tankınızın hacmine uygun watt/lümen değerine dikkat edin.
- Bitki gübresi: Bitkiler; demir, potasyum ve mikro elementlere ihtiyaç duyar. Tabandaki kum veya toprak, sıvı ve/veya tablet gübreler ile desteklenmelidir. Türlerinizin ihtiyacına göre, düzenli ve kontrollü gübreleme yapın.
Melek balıklarının sıcak iklim balıkları olduklarını unutmayın. Özellikle kış aylarında bir ısıtıcı kullanarak su sıcaklığını 25–28 °C bandında sabit tutmak, hem üşümeyi hem de birçok hastalığı önlemeye yardımcı olur.
Genel bir bilgi olarak; akvaryumunuzu doğrudan güneş alan bir yere koymamanız, camlarda yosun oluşumunu ciddi biçimde azaltır. Aynı şekilde çok güçlü ışıkların uzun süre açık kalması da yosun patlamalarını tetikleyebilir.
İlginizi çekebilir: Akvaryum Kurulum Malzemeleri
Melek Balıkları Hangi Balıklarla Beraber Yaşar?
Melek balıkları kendi aralarında genel olarak barışçıl sayılır; ancak özellikle eş tuttuktan sonra bölgeci davranışlar gösterebilirler. Tropikal, boyca çok küçük olmayan türlerle bir arada tutulduklarında çoğu zaman sorun çıkarmazlar.
Unutmayın: Ağızlarına sığabilecek kadar küçük balıklar her zaman potansiyel yem olabilir.
Melek balıklarının genellikle beraber bakılabildiği türlerden bazıları:
- Plati balığı
- Moli balığı
- Lepistes balığı (yavruların yenebileceği unutulmamalı)
- Kılıçkuyruk balığı
- Tek beta balığı (uygun hacim ve saklanma alanı ile)
- Çeşitli tetra türleri (örneğin kardinal, neon vb.)
- Discus balığı (uyumlu ısı ve su değerlerinde)
- Çöpçü balığı türleri
- Vatoz balıkları
Melek balıkları, oturmuş bir akvaryuma sonradan eklenen yeni balıklara karşı ilk etapta sert tepki verebilir, kovalar ve sınırlarını gösterir. Zamanla yeni balık akvaryumun kokusunu ve bakteri yapısını taşıdıkça bu davranış genellikle azalır.
Melek Balığı Beslenmesi
Melek balıkları doğada çoğunlukla etçil beslenir. Küçük su canlıları, böcek larvaları, kabuklular ve bazen diğer balıkların yumurta ve yavruları doğal besinlerini oluşturur.
Akvaryum ortamında ise şu özelliklere sahip yemlerle dengeli bir diyet oluşturabilirsiniz:
- Melek balıklarına özel formüle edilmiş, yüksek kaliteli pul veya granül yemler
- Ek olarak verilen dondurulmuş veya canlı yemler (kan kurdu, artemia vb.)
- Sindirim sistemini desteklemek için bitkisel içerikli yemler
Yalnızca yüksek proteinli yemlere yüklenmek, zamanla bloat veya iç parazit gibi sorunları tetikleyebilir. Bu nedenle protein – bitkisel dengeyi iyi kurmak önemlidir.
Örnek Günlük Beslenme Planı
| Öğün | Yem Türü | Açıklama |
|---|---|---|
| Sabah | Kaliteli pul veya granül yem | Küçük porsiyonlar halinde; 2–3 dakikada tamamen tüketilebilecek miktar. |
| Öğleden sonra | Bitkisel içerikli yem | Bağırsak sağlığını destekler, kabızlık ve şişkinliği azaltır. |
| Akşam | Dondurulmuş kan kurdu veya artemia | Haftada 2–3 kez; renk gelişimi ve kondisyon için güçlü bir takviye. |
İpucu: Az ve sık besleme, hem su kalitesini korur hem de sindirim sorunlarını azaltır. Artan yemleri akvaryumda bırakmamaya özen gösterin.
Melek Balığı Cinsiyet Ayrımı
Melek balıklarında cinsiyet ayrımı, balıklar yaklaşık 6 aylık olduklarında daha net yapılabilir. Daha küçük yaşlarda, tecrübesi olan kişiler için bile yanılma payı yüksektir.
Üreme dönemine yaklaşan melek balıkları, karın bölgesine yakın bir yerde “tüpçük” adı verilen üreme organlarını belirginleştirir:
- Erkek melek: Tüpçük daha ince ve uç kısmı sivri görünümdedir (sperm yolu).
- Dişi melek: Tüpçük daha kalın ve ucu ovaldir (yumurta tüpü).
Her ne kadar bu görsel ipuçları yardımcı olsa da bazı varyetelerde cinsiyet ayrımı gözle zor olabilir. Bu nedenle en garantili yöntem, 10–15 genç melek balığını bir arada büyütüp kendi aralarından eş tutmalarını izlemektir. Eş tutan balıklar, beraber gezer ve diğerlerinden ayrılmaya başlar.
Melek Balığı Üretimi
Melek balıkları tek eşli balıklardır. Uyumlu bir çift, uygun şartlar sağlandığında yıllarca aynı eş ile üretime devam edebilir. Kalabalık bir akvaryumda kendi eşlerini seçerler ve zamanla ayrılıp birlikte dolaşmaya başlarlar.
Ticari veya yoğun üretim hedefliyorsanız, 15–20 adet damızlık melek balığını büyük bir tanka koyarak doğal eşleşmelerin oluşmasını beklemek en doğru yöntemlerden biridir. Bu sayede en uyumlu çiftleri gözlemleyip diğerlerinden ayırabilirsiniz.
Genel olarak melek balıkları 7–8 aylık olduklarında üremeye hazır hale gelir. Uyumlu bir çift yakaladığınızda, zamanla oldukça sık ve bol sayıda yavru almaya başlayabilirsiniz.
Üretim için dikkat edilmesi gerekenler:
- Üretime alacağınız çifti, mümkünse ayrı bir akvaryuma taşıyın. Sakince geçirilmiş bir adaptasyon süreci çok önemlidir.
- Akvaryumda yumurta dizebilecekleri düzgün bir yüzey bulunmalıdır. Özel üreme hunileri, geniş yapraklı bitkiler veya dik durabilen düz bir seramik yüzey kullanılabilir.
- Sıcaklığı 28 °C civarında sabitleyin ve ani ısı değişimlerinden kaçının.
- Aşırı yemlemeden uzak durun. Su bozulursa müdahale gerekeceği için balıklar strese girer ve bu durum çoğu zaman yumurtaların yenmesiyle sonuçlanır.
- Her hafta düzenli dip çekimi yaparak, akvaryuma yavaş yavaş dinlendirilmiş taze su ilave edin. Değişim oranını yaklaşık %20 civarında tutmak ve ani hareketlerden kaçınmak idealdir.
Melek Balıklarında Yavru Bakımı
Dişi melek, yumurtlamadan önce seçeceği yüzeyi titizlikle temizler; yosunları ve yumurta tutunmasını engelleyebilecek kalıntıları yüzgeçleriyle temizler. Ardından belirli aralıklarla yumurtalarını dizer, erkek de hemen arkasından gelerek bu yumurtaları döller. Bu süreç birkaç saat sürebilir.
Yumurtaların bir kısmı döllenmeyebilir. Döllenmiş yumurtalar genellikle sarımtırak renkte olurken, döllenmemiş olanlar beyazlaşır. Dişi balık, mantarlaşan ve döllenmemiş yumurtaları yiyerek hem yumurtaları korur hem de kaybettiği enerjinin bir kısmını geri kazanır.
Anne ve baba melek, yumurtaların başında adeta nöbet tutar. Bu dönemde oldukça agresifleşebilir, yaklaşan balıklara veya beklenmedik hareketlere sert tepki verebilirler. Fazla stres, anaçların yumurtaları yemesine neden olabilir.
Yaklaşık birkaç gün içinde yumurtalar kararmaya, daha sonra ise içlerinde hareketlenmeler görünmeye başlar. Yavrular önce yumurtaya bağlı halde titreyerek gelişir, ardından serbest yüzmeye geçerler.
Yavrular için temel bakım ilkeleri:
- Yumurtadan yeni çıkan yavrular ilk gün keselerindeki besinle idare eder; bu dönemde ekstra yemlemeye gerek yoktur.
- İkinci günden itibaren, günde 3 kez taze çıkmış artemia ile beslemek hızlı ve sağlıklı büyümelerini sağlar.
- Yemleme sırasında filtre akışını geçici olarak kapatmak, hem yemin dağılmasını engeller hem de yavruların filtreye çekilme riskini azaltır. Emme girişine ince gözenekli bir sünger veya ince bir çorap geçirmek de ek koruma sağlar.
- Su değişimlerini damlatma yöntemiyle, yavaş ve küçük oranlarda yapmak, yavruların strese girmesini önler.
- Ani ısı ve su değerleri değişiklikleri, hem yavrular hem de anaçlar için beyaz benek gibi hastalıkları tetikleyebilir.
İlginizi çekebilir: Canlı Doğuran Balıklar
Melek Balığı Türleri
Melek balıklarının birçok farklı tür ve varyetesi vardır. Silver, zebra, hayalet, gold, mermer, albino, ince gövde, koi, altum ve tül kuyruk bunlardan yalnızca birkaçıdır. Dünya genelinde ve ülkemizde en çok tercih edilen türler genellikle silver ve zebra meleklerdir.
Silver Melek Balığı Zebra Melek Balığı
Her ne kadar kendi içlerinde farklı alt türleri ve varyasyonları bulunsa da, temel beslenme alışkanlıkları, sosyal davranışları ve üreme biçimleri büyük oranda benzerdir. Evinizde tropikal, bitkili bir akvaryum hayal ediyorsanız, melek balıklarını mutlaka bu planın içine dahil etmeyi düşünebilirsiniz.
Melek balıkları ile hangi balıklar yaşar?
Melek balıkları etçil beslenseler de boyca büyük tropikal balıklar ile beraber bakılabilir. Ayrıca discus balıkları ile de gayet iyi geçinmektedir.
Melek balıkları ne kadar büyür?
Birçok cinsi 12-15 cm boylar da kalsalar da dorsalları çok büyük melek balığı türleri vardır. Onların boyları da 25-30 cm civarı olabilir.
Hamile melek balığı nasıl anlaşılır?
Dişi olduğundan emin olduğunuz melek balığının karnı normala göre biraz daha şişer. Tüpçük dediğimiz organı kalınlaşır ve dışa doğru meyil alır. Birkaç gün içinde balığınız yumurtlayacak demektir.
